Was- en strijkservice in Schiedam

Schiedam was in 1881 de drukste drinkstad van Europa. Toen stonden er in de stad 392 jeneverdistilleerderijen — een dichtheid die nergens anders voorkwam. Het was de piek van een Gouden Eeuw die in de achttiende eeuw was begonnen: toen Franse gedistilleerde drank door oorlog niet meer geïmporteerd kon worden, sprongen Schiedamse ondernemers in het gat. Binnen een paar decennia draaiden hier meer dan honderd branderijen, waarvan er zo'n negentig voor export naar overzeese markten produceerden.

Voor al die distilleerderijen had je mout nodig, en voor mout had je molens nodig. In de achttiende eeuw werden speciale 'branderijmolens' gebouwd — grotere uitvoering dan de standaard korenmolen, omdat hun wieken boven de hoge pakhuizen van de distilleerderijen uit moesten steken om wind te vangen. In de hoogtijdagen stonden er twintig van die reuzen in Schiedam; zes staan er nog. De prent hierboven, uit de Rijksmuseum-collectie, toont de Noordmolen — een van die zes die tot vandaag draaien.

De jeneverindustrie gaf Schiedam ook zijn minder flatteuze bijnaam: 'Zwart Nazareth'. De roet en zwavel van het stoken zetten de huizen zwart; de arbeidsomstandigheden waren hard en de armoede in de arbeidersbuurten navenant. Maar het gaf de stad wel haar karakter — ondernemend, nuchter, niet bang voor een stevige dag werk. In de twintigste eeuw verdwenen veel distilleerderijen, al houden Schiedammers het ambacht levend: Jenevermuseum, proeverijen, kleine branderijen.

Wie in Schiedam woont, kent dat ondernemende, nuchtere ritme nog. De was past daar prima in. Wij rijden op vaste ophaaldagen door de stad — centrum, Groenoord, Nieuwland, Woudhoek. Je waszak gaat 's ochtends mee, en komt 's avonds schoon en gestreken terug bij dezelfde bezorger. Zo werkt Wastas in Schiedam — met de efficiëntie die bij deze stad altijd al hoorde.